Jak zachować i rozwijać możliwość debaty publicznej w warunkach autorytaryzmu, represji, propagandy i wygnania
Komunikacja publiczna to nie tylko zbiór komunikatów w mediach i mediach społecznościowych.
To system interakcji między mediami, aktorami politycznymi i społecznymi, ekspertami i obywatelami, w którym wspólne problemy stają się przedmiotem dyskusji, różne stanowiska mogą być przedstawiane, a uczestnicy — być słyszani i oceniać nawzajem swoje argumenty.
Dla Kantrapunktu ważne jest badanie, co dzieje się z tym systemem w warunkach autorytaryzmu, represji, propagandy, przymusowej migracji i polaryzacji politycznej.
Kiedy niezależne media są zmuszone działać z zagranicy, publiczne wyrażanie odmiennych poglądów w kraju staje się niebezpieczne, a różne grupy społeczne coraz rzadziej funkcjonują we wspólnej przestrzeni informacyjnej i komunikacyjnej, zmienia się sama możliwość społeczeństwa rozmawiania o sobie i swojej przyszłości.
Badamy nie tylko to, co niszczy debatę publiczną, lecz także to, jakie normy, instytucje i praktyki komunikacyjne pozwalają ją zachować i rozwijać
Pięć wymiarów, od których zależy sama możliwość debaty publicznej
Kto zyskuje możliwość bycia widocznym, słyszanym i uznanym za pełnoprawnego uczestnika debaty publicznej — a kto pozostaje na jej peryferiach. Jak wpływają na to status polityczny, wiedza ekspercka, widoczność medialna, gender, wiek i inne pozycje społeczne.
Jak w pofragmentowanej przestrzeni informacyjnej ludzie decydują, komu wierzyć; jak buduje się i traci autorytet mediów, ekspertów, aktorów politycznych i społecznych; co się dzieje, gdy różne grupy przestają uznawać wspólne źródła informacji i reguły debaty.
Co pozwala ludziom o różnych stanowiskach pozostawać uczestnikami wspólnej debaty publicznej. W którym momencie spór przeradza się w wykluczenie, dehumanizację, izolację informacyjną lub odmowę uznania drugiej osoby za pełnoprawnego rozmówcę.
Jak zmienia się odpowiedzialność człowieka, gdy jego wypowiedź staje się częścią debaty publicznej. Jakie konsekwencje ma komunikacja publiczna dla zaufania, reputacji ludzi i instytucji, decyzji politycznych oraz norm tego, co społeczeństwo uznaje za dopuszczalne.
Jak represje, cenzura, propaganda i przymusowa migracja zmieniają strukturę debaty publicznej. Co się dzieje, gdy niezależne media oraz struktury eksperckie, obywatelskie i polityczne znajdują się poza Białorusią, ale nadal uczestniczą w białoruskiej komunikacji publicznej.
Niezależne media nie tylko przekazują wiadomości. Sprawiają, że problemy i grupy społeczne stają się widoczne, dostarczają języka do opisywania rzeczywistości, zapewniają dostęp do różnych stanowisk i tworzą przestrzenie debaty publicznej.
Po 2020 roku białoruski system medialny został radykalnie przebudowany. Znaczna część niezależnych mediów została zmuszona do opuszczenia Białorusi, dostęp do ich treści w kraju jest ograniczany, a kontakt z niezależną informacją może wiązać się z ryzykiem dla odbiorców.
Czy w takich warunkach może przetrwać wspólna białoruska debata publiczna i co jest potrzebne do jej rozwoju?
Komunikacja publiczna zawsze ma konsekwencje. Słowa osób publicznych mogą wpływać na zaufanie, reputację, decyzje polityczne i normy debaty publicznej.
Dlatego zamiar mówienia „tylko do swoich” nie znosi odpowiedzialności, gdy przekaz staje się publiczny i zaczyna oddziaływać na szersze grono odbiorców.
Co rzeczywiście ma znaczenie publiczne? Gdzie przebiega granica między prawem społeczeństwa do wiedzy a prawem człowieka do prywatności, bezpieczeństwa i godności? Kiedy upublicznienie pomaga społeczeństwu zrozumieć ważny problem, a kiedy zamienia się w wykorzystywanie cudzej bezbronności?
Po 2020 roku białoruska komunikacja publiczna funkcjonuje jednocześnie w różnych warunkach politycznych, prawnych i społecznych.
Część Białorusinów i Białorusinek pozostaje w kraju. Znaczna część niezależnych mediów, społeczeństwa obywatelskiego oraz środowisk eksperckich i politycznych działa na wygnaniu. Ludzie żyją w różnych krajach, mierzą się z różnymi problemami i stopniowo mają coraz mniej wspólnych codziennych doświadczeń.
Co pozwala Białorusinom i Białorusinkom w różnych krajach i warunkach politycznych pozostawać uczestnikami jednej debaty publicznej?
Badanie stawia pytanie nie tylko o mechanizmy współczesnej propagandy, lecz także o to, jaki powinien być system komunikacji publicznej w demokratycznej Białorusi, aby media państwowe i instytucje nie odtwarzały modelu propagandowego.
Iryna Sidorskaya — współautorka raportu przygotowanego w ramach wspólnego projektu Białoruskiego Stowarzyszenia Dziennikarzy i Reporterów bez Granic. Praca ta jest również prezentowana w serii badawczej „Białoruska propaganda”.
W serii materiałów Iryna Sidorskaya badała, co dzieje się z komunikacją między ludźmi w warunkach konfliktu politycznego i propagandy: jak rozpadają się „słabe” więzi społeczne, jak donos staje się formą komunikacji, jak działają dehumanizacja i trolling oraz co pomaga zachować możliwość rozmowy.
Osobną kontynuacją stało się pytanie o rolę niezależnych mediów: jak mogą pomagać w podtrzymywaniu więzi między Białorusinami i wspierać wspólną debatę publiczną.
W felietonach dla „Zerkala” Iryna Sidorskaya analizuje komunikację publiczną jako przestrzeń, w której ujawniają się relacje między władzą a społeczeństwem, kształtują się zaufanie i reputacja oraz wyznaczane są granice sfery publicznej i prywatnej.
Reprezentacja polityczna, prawo do głosu,
zaufanie i legitymizacja, granice jawności i normy odpowiedzialnej komunikacji
Reprezentacja polityczna · legitymizacja · komunikacja ze społeczeństwem
Reprezentacja · instytucje polityczne · udział społeczny
Media · sfera publiczna · prywatność · odpowiedzialność dziennikarska
Odpowiedzialność publiczna · reputacja · normy wspólnoty
Media społecznościowe · nowa sfera publiczna · państwo i komunikacja
Komunikacja publiczna wiąże się z innymi kierunkami badawczymi Kantrapunktu — od propagandy i genderu po konsekwencje przymusowej migracji
Propaganda nie tylko rozpowszechnia zniekształcony obraz rzeczywistości. Zmienia także same warunki debaty publicznej: podważa zaufanie, tworzy obrazy wroga, wyklucza część ludzi z grona pełnoprawnych rozmówców i zastępuje dyskusję z góry narzuconą interpretacją.
Białoruska propaganda →Gender wpływa na to, kto i na jakich warunkach uzyskuje widoczność, autorytet i prawo do głosu w polityce, mediach i debacie publicznej.
Gender, media i władza →Migracja zmienia nie tylko miejsce życia, lecz także sieci zawodowe i społeczne, grono odbiorców oraz możliwość uczestniczenia człowieka w debacie publicznej. Jednocześnie rodzi pytanie o utrzymanie więzi między białoruskimi społecznościami w kraju i poza jego granicami.
Niewykorzystany kapitał ludzki →Społeczeństwo demokratyczne potrzebuje nie tylko wyborów, niezależnych mediów i instytucji politycznych
Potrzebuje także zdolności ludzi i grup do wzajemnego uznawania prawa do głosu, uzyskiwania informacji, przedstawiania różnych stanowisk, spierania się, domagania się argumentów i zachowywania choćby minimalnego zaufania do wspólnych reguł rozmowy.
W warunkach autorytaryzmu, represji, propagandy i wygnania zdolność ta nie utrzymuje się sama z siebie.
Dla Kantrapunktu oznacza to badanie tego, co pozwala społeczeństwu nie tylko nadal rozmawiać o sobie w warunkach podziału, lecz także rozwijać normy, instytucje i praktyki potrzebne do bardziej otwartej i odpowiedzialnej debaty publicznej
