Seria badawcza · 2022W toku

Białoruska
propaganda

Jak autorytarna władza konstruuje rzeczywistość — i jakie ma to konsekwencje dla społeczeństwa

Tematypropagandaautorytaryzmmedianarracje strategicznesfera publiczna

O serii

Nie tylko kłamstwo, lecz system komunikacyjny
władzy

Białoruska propaganda to nie tylko kłamstwo, manipulacja czy zbiór politycznych przekazów reżimu.

Traktujemy ją jako system komunikacyjny władzy, który proponuje społeczeństwu określony obraz świata: definiuje „swoich” i „obcych”, wyjaśnia decyzje polityczne i represje, konstruuje zagrożenia, normy i obrazy przyszłości.

Interesuje nas nie tylko co mówi propaganda, lecz także jak działa, po co wykorzystuje określone narracje i jakie ma to konsekwencje dla ludzi i sfery publicznej.

Seria łączy badania i prace analityczne Iryny Sidorskaya, prowadzone od 2022 roku we współpracy z białoruskimi i międzynarodowymi organizacjami badawczymi, medialnymi i społecznymi, i jest kontynuowana w ramach działalności badawczej Kantrapunktu.

Obszar badawczy

Co badamy

Cztery powiązane wymiary propagandy — od mechanizmów po konsekwencje

Mechanizmy propagandy

Jak działają teorie spiskowe, dehumanizacja, dyskredytacja, tworzenie obrazu wroga, personalizacja władzy, sakralizacja pamięci historycznej i inne mechanizmy pozwalające nadawać wydarzeniom politycznie pożądane znaczenie.

Propaganda i władza

Jak poprzez komunikację medialną legitymizowane są porządek polityczny, represje i hierarchie społeczne — oraz jak władza przedstawiana jest jako naturalna, ludowa, stabilna i pozbawiona alternatywy.

Narracje strategiczne

Jak propaganda wykorzystuje temat wojny i pamięci historycznej, relacje z Rosją i Zachodem, migrację, kulturę, gender, „tradycyjne wartości” i inne tematy, łącząc pojedyncze przekazy w trwalsze schematy interpretacyjne.

Konsekwencje propagandy

Jak propaganda wpływa na zaufanie i więzi społeczne, na sposób interpretowania własnego doświadczenia, na podmiotowość obywatelską i zawodową oraz na to, jakie możliwości działania człowiek uznaje za realne.

Trajektoria badawcza

Wybrane
badania

2022—2025

Teorie spiskowe w strukturze państwowej propagandy medialnej

Badanie dotyczyło tego, jak białoruskie media państwowe wykorzystują spiskowe interpretacje wydarzeń społeczno-politycznych: jakie cechy pozwalają je rozpoznać, po co włączane są do dyskursu propagandowego i jak wpływają na standardy dziennikarskie oraz postrzeganie rzeczywistości.

Iryna Sidorskaya była główną ekspertką badania.

W wyniku badania w Media IQ ukazała się osobna seria sześciu materiałów — od wyjaśnienia mechanizmów teorii spiskowych po analizę tego, jak białoruskie media państwowe wykorzystują narracje spiskowe i za ich pomocą manipulują opinią publiczną.

Propaganda państwowa: jak uniknąć jej w Nowej Białorusi

To badanie przenosi uwagę z analizy dzisiejszej propagandy na inne pytanie: jak nie odtworzyć propagandowego modelu komunikacji państwowej po demokratycznych przemianach.

Iryna Sidorskaya była współautorką raportu. Praca powstała w ramach wspólnego projektu Białoruskiego Stowarzyszenia Dziennikarzy i Reporterów bez Granic.

Badanie łączy problem propagandy z szerszym pytaniem o architekturę komunikacji publicznej, rolę mediów państwowych i standardy zawodowe w demokratycznej Białorusi.

Czytaj raport ↗

Belarusian Propaganda Watch

3 lipca / „Dzień Niepodległości”„Slavianski Bazaar”ćwiczenia „Zapad-2025”przyjazd pracowników z Pakistanusprawa zaginięcia: Anzhelika Melnikova

Badanie obejmuje pięć różnych przypadków białoruskiej propagandy państwowej. Jego celem jest — poprzez porównanie różnych obszarów tematycznych — zidentyfikowanie głównych strategii i taktyk oddziaływania propagandowego i rozpowszechniania dezinformacji.

monitoring i analiza wstępna→pogłębiona interpretacja analityczna→strategiczne rozwiązania komunikacyjne

Iryna Sidorskaya przygotowała analityczną część badania dla wszystkich pięciu przypadków na podstawie przeprowadzonego monitoringu i analizy wstępnej.

Pozwoliło to nie tylko odnotować pojedyncze przekazy, lecz także zidentyfikować trwalsze schematy: legitymizację władzy, konstruowanie obrazu wroga, wykorzystywanie pamięci historycznej, polaryzację kulturową i aksjologiczną, dyskredytowanie aktorów demokratycznych oraz budowanie obrazu Białorusi jako „silnego”, „pokojowego” i „niezależnego” państwa.

Na przykład w przypadku „3 lipca” analiza 34 oryginalnych tekstów medialnych wykazała 19 głównych narracji, pogrupowanych w pięć klastrów — od wojny i pamięci historycznej po kult Łukaszenki, geopolitykę i usprawiedliwianie trudności społecznych.

W przypadku „Slavianski Bazaar” analiza pokazała, jak wydarzenie kulturalne staje się wielofunkcyjną platformą propagandową: służącą legitymizacji władzy, sojuszu z Rosją, antyzachodniej mobilizacji i promowaniu „tradycyjnych wartości”.

Badanie zostało opublikowane pod zbiorczą nazwą Belarusian Centre for Strategic Communications. Projekt był finansowany przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej w ramach programu Public Diplomacy 2024–2025 – the European dimension and countering disinformation.

Czytaj badanie ↗

Wizerunek Polski w białoruskiej propagandzie państwowej

Badanie prowadzili Iryna Sidorskaya i Dzmitry Nikanovich — zarówno wspólnie, jak i w ramach odrębnych prac badawczych. Dzmitry Nikanovich — niezależny badacz, posiadający stopień kandydata nauk w dziedzinie komunikacji i mediów.

Końcowy artykuł naukowy został przygotowany we współautorstwie i połączył różne części korpusu badawczego.

Autorzy realizowali pracę m.in. w ramach zadania publicznego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej «Public Diplomacy 2024–2025 – European Dimension and Counteracting Disinformation».

307materiałów

2okresy obserwacji

9klastry tematyczne

W badaniu analizowane jest, jak białoruskie media państwowe konstruują obraz Polski i jak pojedyncze wątki składają się na szerszy model propagandowy.

W centrum uwagi nie znajdują się po prostu negatywne przekazy o Polsce, lecz to, jaką funkcję obraz ten pełni w wewnętrznej komunikacji politycznej białoruskiego reżimu i legitymizacji władzy autorytarnej.

Artykuł naukowy «Wizerunek Polski we współczesnej propagandzie reżimu Alaksandra Łukaszenki: dominujące narracje», przygotowany przez Iryna Sidorskaya i Dzmitry Nikanovich na podstawie wyników badania, jest w druku.

Osobna strona badania zostanie dodana po publikacji artykułu

Analizy publiczne

Analizy dotyczące propagandy

Pracom badawczym towarzyszą analizy publiczne, które pozwalają przedstawiać wyniki badań w bardziej przystępnej formie i łączyć modele teoretyczne z aktualnymi przypadkami medialnymi.

W latach 2022–2025 Iryna Sidorskaya opublikowała w Media IQ kilka kolejnych autorskich serii poświęconych propagandzie i komunikacji publicznej.

Wybrane serie

6 materiałów · 2022Jak przeciwdziałać rozpadowi więzi społecznych w warunkach propagandy

O słabych więziach społecznych, donosach, dehumanizacji, błędach komunikacji publicznej i trollingu jako mechanizmie niszczenia komunikacji

2 materiały · 2022Propaganda, dziennikarstwo i komunikacja strategiczna

O zasadniczych różnicach między różnymi formami działalności informacyjno-komunikacyjnej i o tym, dlaczego propagandy nie można traktować po prostu jako kolejnego sposobu przekonywania

6 materiałów · 2022Jak dziennikarze mogą przeciwstawiać się propagandzie i nie stać się żołnierzami wojny informacyjnej

O cechach przekazów propagandowych, różnicach propagandy XXI wieku, możliwościach dziennikarstwa i profesjonalnej pracy z treściami propagandowymi

6 materiałów · 2023Teorie spiskowe w propagandzie medialnej

Publiczny rezultat analityczny badania teorii spiskowych w białoruskich mediach państwowych

Wszystkie materiały o propagandzie →

Powiązania

Propaganda na styku tematów

Propaganda i gender

Komunikacja państwowa o „tradycyjnych wartościach”, rolach genderowych i „zagrożeniach” wykorzystuje mechanizmy charakterystyczne dla propagandy jako takiej. W Media IQ w 2023 roku ukazała się osobna trzyczęściowa seria o tym, dlaczego propaganda państwowa zajęła się „obroną tradycyjnych wartości”.

Gender, media i władza →

Propaganda i migracja

W badaniu podmiotowości zawodowej Białorusinów i Białorusinek przebywających na przymusowej migracji propaganda jest traktowana już nie tylko jako system przekazów, lecz jako czynnik zdolny wpływać na sposób interpretowania własnego doświadczenia i zawężać postrzegane pole możliwości.

Niewykorzystany kapitał ludzki →

Dlaczego warto badać propagandę

Nie tylko demaskować pojedyncze fałszywe informacje

Zrozumienie propagandy jest potrzebne nie tylko po to, by demaskować pojedyncze fałszywe informacje.

Pozwala dostrzec, jak komunikacja staje się częścią samego systemu władzy: jak zamienia wybór polityczny w „naturalny porządek”, represje w „ochronę”, zależność w „niezależność”, a brak alternatywy w społeczny konsensus.

Dlatego dla Kantrapunktu badanie propagandy oznacza jednoczesne badanie władzy, sfery publicznej i ludzkiej podmiotowości.