Jak normy genderowe są tworzone, podtrzymywane i zmieniane poprzez media, komunikację publiczną i instytucje społeczne
Gender to nie tylko „kwestia kobiet” i nie tylko nierówność między kobietami a mężczyznami. To jeden ze sposobów zobaczenia, jak w społeczeństwie rozdzielane są władza, zasoby, możliwości, obowiązki i prawo do publicznego głosu.
Kantrapunkt bada, jak normy genderowe są tworzone i odtwarzane poprzez media, komunikację polityczną i publiczną, instytucje społeczne i codzienne praktyki. Interesuje nas nie tylko to, jak przedstawiane są kobiety i mężczyźni, lecz także jakie role społeczne uznaje się za „naturalne”, kto otrzymuje prawo do zabierania głosu i podejmowania decyzji, a czyje doświadczenie pozostaje mniej widoczne i mniej znaczące.
Ten kierunek badawczy kontynuuje wieloletnią pracę akademicką i analityczną, którą Iryna Sidorskaya, założycielka Kantrapunktu, prowadzi w obszarze genderu, mediów i komunikacji publicznej.
Cztery powiązane obszary, w których normy genderowe stają się widoczne
Jak media i komunikacja publiczna przedstawiają kobiety i mężczyzn, jakie modele kobiecości i męskości uznają za „właściwe” oraz jak stereotypy genderowe wpływają na postrzeganie ról społecznych, zawodów, rodziny i udziału politycznego.
Jak gender wiąże się z dostępem do zasobów, procesów decyzyjnych i publicznego głosu; kto jest uznawany za autorytatywnego eksperta, podmiot polityczny lub lidera — i jakie oczekiwania genderowe wpływają na tę legitymizację.
Jak normy i obrazy genderowe są wykorzystywane w komunikacji politycznej: od retoryki „tradycyjnych wartości” i konstruowania zagrożeń po dyskredytowanie aktorów politycznych i społecznych.
Jak nierówność jest odtwarzana nie tylko poprzez obrazy medialne, lecz także przez reguły i praktyki w rodzinie, edukacji, pracy, polityce i innych instytucjach społecznych — oraz jakie zmiany mogą poszerzać możliwości i wybór ludzi.
Iryna Sidorskaya od lat rozwija badania nad genderem i mediami — to jeden z najdłużej obecnych kierunków jej pracy
Kierunek ten rozpoczął się na długo przed powstaniem Kantrapunktu i obejmuje akademickie badania reprezentacji genderowych i stereotypów w mediach, analizę białoruskiego dziennikarstwa, prowadzenie zajęć o genderze i mediach oraz publikacje na ten temat.
W 2014 roku ukazał się podręcznik «Гендер и СМИ». W kolejnych latach zakres badań stopniowo się poszerzał: od pytania o to, jak media przedstawiają kobiety i mężczyzn, — do analizy tego, jak gender wiąże się z władzą, komunikacją polityczną, propagandą, instytucjami społecznymi i sferą publiczną.
Dziś tę trajektorię badawczą kontynuuje Kantrapunkt
Badanie dotyczyło tego, jak białoruskie media przedstawiają kobiety i mężczyzn, jakie role i stereotypy genderowe są odtwarzane w materiałach dziennikarskich oraz jak perspektywa genderowa wpływa na jakość przekazu medialnego.
W centrum uwagi znalazły się widoczność kobiet i mężczyzn w mediach, obecność w rolach eksperckich, stereotypy genderowe, język i nagłówki, a także genderowe aspekty reprezentacji różnych tematów społecznych i politycznych .
Iryna Sidorskaya była główną ekspertką badania prowadzonego we współpracy z Media IQ w latach 2021–2024.
Badanie podsumowuje dwie fale tematycznego monitoringu białoruskich mediów przeprowadzone w 2023 roku i analizuje reprezentację kobiet i mężczyzn, stereotypy genderowe, agendę genderową oraz dezinformację genderową.
Czytaj badanie ↗Ekspertyza badawcza w tym obszarze jest rozwijana także w analizach publicznych — analizie bieżących wydarzeń, przypadków medialnych, decyzji politycznych i codziennych przejawów nierówności genderowej.
Jak stereotypy genderowe ujawniają się w doborze bohaterów i głosów eksperckich, nagłówkach, języku i sposobach interpretowania wydarzeń — i jak dziennikarstwo wrażliwe na kwestie genderowe pozwala dostrzegać to, co pozostaje niewidoczne przy pozornie neutralnym spojrzeniu.
Jak rozmowy o rodzinie, seksualności oraz rolach kobiet i mężczyzn stają się językiem politycznym — i dlaczego „obrona tradycyjnych wartości” staje się częścią propagandy państwowej.
W autorskich felietonach Iryna Sidorskaya analizuje aktualne wydarzenia z perspektywy genderowej — od reprezentacji politycznej i komunikacji publicznej po rodzinę, pracę i państwową politykę genderową
„Gender Gap” to regularny program ekspercki, w którym aktualne wydarzenia stają się punktem wyjścia do rozmowy o szerszych mechanizmach nierówności genderowej.
Reprezentacja polityczna, praca i rodzina, demografia, polityka społeczna, stereotypy medialne, przemoc i podział władzy.
W centrum uwagi znajduje się nie tylko sytuacja kobiet, lecz także to, jak porządek genderowy kształtuje możliwości, oczekiwania i podatność na zagrożenia kobiet i mężczyzn.
Analiza genderowa może służyć nie tylko do opisywania nierówności, lecz także jako narzędzie projektowania rozwiązań politycznych i instytucjonalnych.
W tym obszarze Iryna Sidorskaya uczestniczyła m.in. w opracowaniu projektu ustawy organicznej Republiki Białorusi „Аб гендарнай роўнасці” ↗ we współpracy z International IDEA, a także w pracach nad metodami oceny wpływu z perspektywy genderowej przy tworzeniu polityk publicznych i ustawodawstwa.
Role genderowe, rodzina i „tradycyjne wartości” mogą stawać się narzędziami mobilizacji politycznej, konstruowania obrazu wroga i przeciwstawiania Białorusi Zachodowi.
Doświadczenie migracyjne zależy nie tylko od wieku, kapitału zawodowego i statusu prawnego, lecz także od genderowego podziału pracy, opieki i odpowiedzialności rodzinnej.
Gender wpływa na to, kto i na jakich warunkach uzyskuje widoczność, autorytet i prawo do głosu w polityce, mediach i debacie publicznej.
Analiza genderowa pozwala dostrzec nierówność tam, gdzie często wygląda ona jak naturalny porządek rzeczy.
W podziale pracy i opieki, w oczekiwaniach wobec kobiet i mężczyzn, w dostępie do władzy i zasobów, w tym, czyj głos uznaje się za autorytatywny i czyje doświadczenie staje się społecznie istotne.
Dla „Kantrapunktu” badanie genderu to nie badanie „tematyki kobiecej”, lecz jeden ze sposobów badania władzy, nierówności i możliwości działania człowieka w społeczeństwie
